Ásinn frá 1959

Elsta lögregluhjólið á Íslandi er þetta Harley-Davidson FL frá 1959.

Árið 1958 urðu þáttaskil hjá Harley-Davidson með tilkomu afturfjöðrunar í stóru hjólunum. Vökvafyllt framfjöðrun hafði komið á markað 1949 og fékk fljótlega nafnið Hydra-Glide og því lá beint við að nýju hjólin fengu nafnviðbótina Duo-Glide. Elsta íslenska lögregluhjólið er einmitt slíkt hjól af 1959 árgerðinni. Í hjólinu er 50 hestafla Panhead mótor sem tók við af Knucklehead mótornum árið 1948. Hjólið er með svokölluðu „kickstarti“ en rafstart kom ekki í Harley-Davidson hjólum fyrr en 1965 og fengu þau heitið Electra-Glide.

Frá heimsókn Ólafs Noregskonungs árið 1961 en þar stýrði Sigurður Emil Ágústsson viðhafnarkeyrslu.

Þetta eintak er geymt á mótorhjólasafninu á Akureyri og er upprunalegt með öllu sem er frekar fágætt. Það er meira að segja með upprunalega gráa litnum sem aðeins var notaður á lögregluhjól Harley-Davidson á þessum tíma. Hjólið er búið sírenu á frambrettinu, slökkvitæki undir sætinu ásamt upprunalegri talstöð og lögregluljósum. Það eina sem vantar á hjólið er startsveifin sem tekin var af þegar hjólið var sett í geymslu á lögreglustöðinni á Hverfisgötu. Áður hafði það verið í geymslu á Korpúlfsstöðum við slæman aðbúnað en nokkrir framsýnir lögreglumenn björguðu því þaðan ásamt öðrum gripum. Reyndar er einnig til leyfar af eldra lögregluhjóli frá 1955 sem er óuppgert og í kössum, en vonandi fáum við tækifæri til að fjalla um það síðar.

Cleveland mótorhjólið

Cleveland mótorhjól mun hafa verið til á Íslandi snemma á þriðja áratugnum en 18. ágúst 1921 var slíkt hjól skráð hér á númerið RE-23. Cleveland mótorhjólin þóttu nokkuð sérstök fyrir það að vera lítil og létt með tvígengisvél. Byggðu þau í raun og veru á frumgerð frá Triumph en vél Cleveland hjólanna var flóknari með snúðlaga tannhjóli sem snéri átaki vélarinnar um 90 gráður. Gírkassinn var tveggja gíra og búinn tannhjóli og keðju sem dirfbúnaði, en vélin dreif einnig stóra magnetukveikju sem komið var fyrir rétt fyrir framan afturhjólið. Fyrstu Cleveland hjólin voru með 221 rúmsentimetra vél og voru talsvert notuð í fyrri heimsstyrjöldinni sem sendlahjól.

Vélarnúmer Cleveland hjólsins var 17071 og hestaflatala skráð 1,9 hestöfl en í raun og veru þóttu þau nokkuð aflmikil miðað við stærð og náðu allt að 100 km hraða.

Einu upplýsingar um Cleveland umboð hérlendis eru þær að Espholin Co á Akureyri auglýstu mótorplóga frá Cleveland en Espholin flutti einnig inn fyrsta og eina Henderson mótorhjólið, svo vel má vera að Cleveland mótorhjól hafi fengið að fljóta með. Engar myndir voru til af Cleveland mótorhjólinu þar til fyrir nokkrum misserum að það birtist mynd af gömlu, óþekktu mótorhjóli á netinu. Þar sem hjólið var sérstakt í útliti var greinarhöfundi fljótt ljóst að um Cleveland mótorhjólið var að ræða. Umhverfið var auðþekkjanlegt en myndir er tekin á Þingvöllum með Almannagjá í baksýn.

Myndin af Cleveland hjólinu við Þingvöll er óskýr en samt fer ekki á milli mála að um Cleveland hjól sé að ræða.

Það næsta sem segir af Cleveland mótorhjólinu er að Hjálmar Árnason á Mýrargötu 1 hafi tilkynnt að hann hafi selt Kristjóni Jónssyni frá Frakkastíg 9 hjólið. Þann 5. Ágúst 1926 tilkynnir Sveinbjörn Sveinbjörnsson að hann hafi keypt hjólið og svo selt Sæmundi Þórðarsyni frá Hótel Íslandi það. Það síðasta sem segir af því er að bifhjólið finnst ekki við aðalskoðun bifreiða 1927, og er upplýst við lögtaksgjörð vegna bifreiðaskatts sama ár að bifhjól þetta sé algjörlega ónýtt.

Mótorhjólamyndin í kýrauganu

Í grúski um gömul mótorhjól, kemur stundum eitthvað skemmtilegt upp úr dýpi liðinna daga. Ég hafði rekist á frásögn um Ossian Westlund og “tvíhjólabifreið” hans frá því um 1920 á yfirferð um netið og ákvað að setja mig í samband.


Ossian Westlund veifar kumpánlega til ljósmyndarans gegnum kýraugað.

Afabarn hans Súsanna Rós Westlund, varð fyrir svörum og fljótlega kom í ljós að mynd væri til af karlinum. “Sú mynd er í kýrauga úr messing, ótrúlega flott mynd” sagði hún. Fékk ég ljósmynd af myndinni senda og sá þá að um mjög gamalt hjól var að ræða. Hjólið á myndinni er Excelsior Model 7-C, skráð 8 hestöfl eins og slegið var upp í auglýsingum um hjólið. Í gömlum skráningarpappírum frá 1922 kemur fram að til hafi verið átta hestfla Excelsior hjól fram til ársins 1921, með grindarnúmerið 96061. Það þýðir að það var framleitt 1914-15 sem passar við hjólið á myndinni og er því um elsta mótorhjól sem til er á mynd hérlendis að ræða.

Bestu mótorhjól síns tíma

Excelsior mótorhjólin voru hraðskreiðustu og áreiðanlegustu hjólin í Bandaríkjunum á sínum tíma og unnu meðal annars tvær fyrstu Cannonball þolaksturkeppnirnar. Excelsior V2 með 61 kúbiktommu vél eins og þetta var fyrsta framleiðslumótorhjólið til að ná 100 mílna hraða árið 1912. Árið 1914 var hjólið komið með tveggja gíra kassa og blaðfjöðrun að framan eins og sést á þessu hjóli. Þriggja gíra kassi kom árið 1915 en því miður sjáum við ekki á myndinni hvort hann sé í hjólinu eða ekki. Árið 1921 keypti Excelsior Henderson merkið og þar með voru dagar þessa V2 mótors taldir.

Seldi hjólið til Svíþjóðar

Súsanna sagði einnig að til væri gömul grein um afa henna rog mótorhjólið. Í Morgunblaðinu þann 13. mars 1931 er fjallað um Westlund. Þar er meðal annars minnst á bifhjólið og sögu því tengdu. Við grípum niður í frásögn Morgunblaðsins um mótorhjólið. “Svo var það einn góðan veðurdag, að maður var á bifhjóli inn við Elliðaár. Hjólið datt í árnar. Það skemdist. Eigandinn fjekk ekki gert við það og seldi það fyrir hálfvirði en Westlund keypti. Bifhjól eru merkilegir gripir. Það fanst Westlund. Hann plokkaði hjólið alt í sundur ögn fyrir ögn, og einkum þó hreyfilinn. Af því lærði hann margt. Margar tilraunir gerði hann. En að því kom að bifhjólið var sem nýtt og Westlund settist á bak, margfróðari um hreyfla og hjól, en er hann byrjaði. Ári seinna fór hann í skemmtiferð um Noreg og Svíþjóð á hjólinu. Hann seldi það í Málmey nokkur hundruð krónum dýrara en hann hafði keypt það.”


Samskonar Excelsior mótorhjól sem selt var á uppboði nýlega, með annars konar gasljóskeri en hjól Ossian.

Í einkasafni í Helsingborg í Svíþjóð má meðal annars finna safn mótorhjóla sem nú er reyndar lokað þar sem erfingjar eru að selja safnið. Meðal gripa þar er Excelsior mótorhjól af sömu árgerð, einnig með hliðarvagni og samskonar ljóskeri. Leiða má líkum að um sama hjól sé að ræða en framtíðin mun vonandi leiða það í ljós.